Recensie Tirza

Trouw, 8 maart 2010
door Hanny Alkema

Schaamteloos vitale toneelversie van ‘Tirza’

Een heel gewone man is hij, Jörgen Hofmeester. Heel discreet ook. Doodenkel raakt hij even de controle kwijt, schiet zijn stem uit, klauwt zijn hand om de hals van zijn vrouw als die hem sart. Maar nu maakt hij sushi voor het eindexamenfeest van zijn ‘hoog-hoogbegaafde’ dochter Tirza, zijn zonnekoningin.

Op het toneel het frame van een huis. Onbeschutte veiligheid. ,,Praat je in jezelf?” De stem van Jörgens vrouw, die na drie jaar afwezigheid opeens terug is, breekt van buitenaf de open muren definitief af. Beelden uit het verleden, dingen die hem dwarszitten doemen in zijn geest op. Voor het publiek geprojecteerd op een losse achterwand. Langzaam maar zeker zien we Jörgens zorgvuldig opgebouwde, schijnbaar kalm voort pratende decorum afbrokkelen. Een loser ontpopt zich. Bij wie, als oogappel Tirza met een Marokkaans vriendje thuiskomt, de stoppen doorbreken.

Natuurlijk kunnen toneel noch de komende film het halen bij Arnon Grunbergs magistrale roman. Dat zal niet eens Johan Doesburgs ambitie zijn geweest. Niettemin heeft, mede dankzij Sophie Kassies’ vernuftige bewerking, zijn toneelversie de theatrale kracht van het boek ten volle uitgebuit. Nota bene zonder zich te verlaten op het overmatige alcoholgebruik van de hoofdpersoon.

Zoals Grunberg de lezer even hilarisch als wurgend meezuigt in de krochten van Jörgens ziel, als spiegel van de verworden maatschappij, zo sober is de enscenering. Doesburg dwingt het publiek in de rol van een veel afstandelijker ooggetuige.

Het toneel buiten het thuisframe is een soort filmset (decor Tom Schenk). Voor een paar camera’s worden de projecties daar live uitgevoerd. Visueel accentueert dat het contrast tussen de alziende toeschouwer en de al machtelozere Jörgen. Tegelijk zit je via de projecties in diens hoofd, in diens vervormende geest. Met een haast angstig vervreemdend effect. Ook omdat je intussen moeiteloos met hem mee springt in ruimte en tijd via snelle schakelingen tussen korte dialogen en speelscènes in de tot monologue intérieur bewerkte tekst.

Emotionerend is deze ‘Tirza’ niet. Bewust niet. Door de schijnbaar laconieke aanpak wel schaamteloos vitaal. En daarmee pijnlijk. Met zijn droge uitstraling is Kees Hulst geknipt voor de rol van de underdog. Introvert, diep eenzaam ten leste in de woestijn, bijna exploderend door het tergende tegenspel van zijn vrouw. Lieve hemel, de provocerende zinnelijkheid die Ariane Schluter daar als maskerade inzet, plaatst de hele boel in het perspectief van uitzichtloos op elkaar aangewezen zijn. Krankzinnig en verontrustend.

Kees Hulst
Ariane Schluter
Eva van de Wijdeven
Tibor Lukacs
afwisselend per voorstelling: Beyoncé Offei, Chevainy Inge, Jinte Uiterloo, Nagyova Madirsan, Yasmina Ajala, Naomi Liefeld,
Thayra Post, Yessle Weltevreden, Oumy Soumah

Regie   Johan Doesburg
Bewerking  Sophie Kassies
Tekst  Arnon Grunberg
Dramaturgie  Rezy Schumacher
Decor  Tom Schenk
Kostuums  Dorien de Jonge
Lichtontwerp  Reinier Tweebeeke
Muziek  Harry de Wit