Recensie Tirza

Noordhollands Dagblad ed. Alkmaarsche Courant / GPD, 08-03-2010
door: Sonja de Jong

‘Tirza’ mist het vileine van Grunberg

Een bekend boek voor toneel bewerken is een risico. Onherroepelijk zal het publiek boek en voorstelling met elkaar vergelijken en vrijwel altijd valt dat in het voordeel van het eerste uit. En ondanks de vele positieve punten kan van ‘Tirza’ eigenlijk niets anders gezegd worden. De voorstelling mist vooral veel van het cynisme dat de boeken van Grunberg typeert.

Het is ook een heikel avontuur om ‘Tirza’ naar toneel te vertalen. Want de kracht van Grunbergs verhaal zit hem niet in wat er gezegd wordt, maar juist in dat wat er achter die woorden schuil gaat, in kleine, lastig naar toneel te vertalen elementen. Het lukt het Nationale Toneel niet om daar adequaat vorm aan te geven. De teloorgang van Jörgen Hofmeester, gespeeld door Kees Hulst, krijgt daardoor te vaak iets komisch. Regelmatig klonk een vrolijke lach door de zaal als de situatie eigenlijk schrijnend moest zijn. Pas in zijn slotmonoloog kreeg Hulst de kans om het drama van Hofmeester echt te laten zien. Ariane Schlüter, als de na drie jaar teruggekeerde echtgenote, slaagde er beter in de dubbele laag in haar rol zichtbaar te maken. Weergaloos mooi wist zij achter het venijn van haar woorden de kwetsbaarheid van deze vrouw te laten doorschemeren. Sophie van Winden gaf Tirza gestalte als een lief, onschuldig meisje, terwijl bij Grunberg toch duidelijk de suggestie gewerkt wordt van een dochter die haar vader met die zogenaamde onschuld geraffineerd bespeelt.

Regisseur Johan Doesburg koos ervoor om Jörgen Hofmeester delen van zijn verhaal aan de zaal te laten vertellen. Noodzakelijk omdat anders de meer dan 400 pagina’s van het boek nooit in twee uur toneel zijn samen te ballen. Maar het schept een zekere band tussen publiek en speler die de ongemakkelijke manier waarop Hofmeester met zijn medemensen omgaat, teniet doet. Een andere ietwat arbitraire keuze van de regisseur was om die delen van het verhaal die zich elders of in het verleden afspelen op een projectiescherm te tonen, met de camera’s die deze scènes live registreren achter op het podium. Een aardige vondst als het gaat om de momenten als Hofmeester zijn geld naar de Zwitserse bank brengt of als hij ontslagen wordt, maar te afstandelijk waar het ging om de seksscène van dochter Ibi met de huurder. De rauwheid van dit moment gaat erdoor verloren. Iets wat overigens ook voor de scène van Hofmeester in het schuurtje met Ester gold. Doesburg houdt het allemaal net iets te beschaafd.

Misschien moet de conclusie wel gewoon zijn dat een boek van Grunberg, en zeker dit boek, niet naar toneel te vertalen is.

 

Kees Hulst
Ariane Schluter
Eva van de Wijdeven
Tibor Lukacs
afwisselend per voorstelling: Beyoncé Offei, Chevainy Inge, Jinte Uiterloo, Nagyova Madirsan, Yasmina Ajala, Naomi Liefeld,
Thayra Post, Yessle Weltevreden, Oumy Soumah

Regie   Johan Doesburg
Bewerking  Sophie Kassies
Tekst  Arnon Grunberg
Dramaturgie  Rezy Schumacher
Decor  Tom Schenk
Kostuums  Dorien de Jonge
Lichtontwerp  Reinier Tweebeeke
Muziek  Harry de Wit