De Stentor, 1 oktober 11

Door: Nico de Boer

Een cultureel ondernemer, een visionair, een inlevend mens, en vooral één van ’s lands grootste theatermakers, Theu Boermans, is dit seizoen begonnen als artistiek directeur van Het Nationale Toneel. ‘Het is een droomjob om het eerste toneelgezelschap van het land te mogen leiden.’

'HET IS ALTIJD CRISIS GEWEEST'

Eerder noemde hij het al 'een godsgeschenk'. ,,Ja,'' zegt hij met brede glimlach in zijn kantoor in het Compagnietheater, hartje Amsterdam, waar de regisseur met zijn acteurs de voorstelling 'Begeerte heeft ons aangeraakt' repeteert. ,,Menig regisseur in Europa zou jaloers op me zijn. Dat ik de mogelijkheden heb om zelf te regisseren én de mogelijkheden creëer voor andere regisseurs en acteurs om aan het werk te gaan. Het is een geweldig ensemble, met geweldige acteurs. Er zijn er nu te weinig, ik moet uitbreiden. Wil ik deze klus klaren zoals ik die in mijn hoofd heb, is het geen kwestie van vandaag of morgen. Daar heb je jaren voor nodig, dat gaat met horten en stoten. Dat zag je bij collega Ivo van Hove van Toneelgroep Amsterdam. Die heeft het met de Stadsschouwburg voorbeeldig gedaan, maar dat heeft heel wat bloed en tranen gekost. Het was kantje boord.''

Acteur, theater- en filmregisseur Theu Boermans is een cultureel ondernemer zoals de Haagse politiek die tegenwoordig graag ziet. Dat was hij meer dan twintig jaar geleden overigens al, toen hij zijn eigen theater oprichtte – De Trust/later De Theatercompagnie – en daarmee veel prachtige en spraakmakende voorstellingen maakte. Totdat zijn gezelschap de rijkssubsidie kwijtraakte en bij het Fonds Podiumkunst nul op het rekest kreeg. Hij spande een rechtszaak aan, won die en stak het geld dat hij eraan overhield in zijn productiehuis Het Derde Bedrijf.

Door die rechtszaak was hij de afgelopen jaren genoodzaakt veel tijd te vermorsen aan rompslomp die niets met toneel te maken had. ,,Ach,'' zegt hij met de grootmoedigheid die hem eigen is. ,,Ik zal zeker niet zeggen dat het vrolijke jaren waren, maar merkwaardigerwijs heeft dat nooit toegang gevonden tot het repetitielokaal. Vanaf het moment dat ik besloot een gezelschap op te richten is het eigenlijk voortdurend crisis geweest. Hoe hard en onzinnig de cultuurbezuinigingen ook zijn, het is voor mij een bestaande conditio humain. Ons cultuurbestel is te vergelijken met een grote groep carnivoren in een te kleine kooi met te weinig voedsel – en daar gaan we trouwens vrijwillig in. De overheid doet de deur op slot. Iedere bioloog kan je vertellen wat er dan gebeurt.''

Boermans is ook altijd voorstander geweest van het Duitse systeem, waar gezelschappen en theaters in één en dezelfde hand zijn. ‘Zodat je voorstelling langer op het repertoire kunt houden en er een hoger rendement uit kunt halen.’

Ondertussen is hij in Den Haag aan de slag. Het Nationale Toneel introduceert zijn nieuwe artistiek directeur nu op het festival  TheuBoermans@work, met vijf voorstellingen die hij met Het Derde Bedrijf maakte. Boermans zit vol plannen: ,,Ik wil met hoogwaardig kwaliteitstoneel klassieke en  nieuwe grote stukken laten zien die van belang zijn om nu te spelen in een adequate hedendaagse uitvoering. Die iets zeggen over de tijdsgeest, de dilemma’s van dit moment en de politieke actualiteit.En dan zit ik in Den Haag goed: in het hart. Daar worden de beslissingen genomen. Ik zit dichter bij het vuur. De functie van een theatergezelschap is vergelijkbaar met de hofnar die voortdurend de koning de achterkant van zijn beslissingen laat zien.'' Daarbij wil ik werken met nationale en internationale regisseurs. Het moet niet alleen een nationaal maar ook Europees topgezelschap worden. De auteur moet een beetje centraal komen te staan, zoals bij het Concertgebouworkest de componist.’

Veel wordt verwacht van Boermans eerste grote regie, Shakespeares 'Midzomernachtdroom'. Voor deze productie verzamelde hij een droomcast met BN'ers, onder wie Jeroen Spitzenberger en Bracha van Doesburg, en Pierre Bokma die het Duitse toneel even verruilt voor het Nederlandse. ,,Het gaat over het tekort van de liefde, over hoe we met zo min mogelijk investeringen een zo hoog mogelijk rendement kunnen halen.'' Binnenkort gaat zijn regie van 'Begeerte heeft ons aangeraakt' naar de roman van Bert Natter in première. Daarna gaat hij op reis met een 'oudje', 'De presidentes', gespeeld door de actrices Anneke Blok, Marisa van Eyle en Myranda Jongeling. ‘

Het is een stuk van de spraakmakende, wijlen Duitse toneelschrijver Werner Schwab. ,,We hadden er indertijd veel succes met diens werk. De actrices wilden die voorstelling graag nog eens doen omdat ze er nu de leeftijd voor hebben en denken dat er nog veel meer uit te halen is.

Een van de redenen waarom ik ja heb gezegd is dat deze auteur de onderbuik- en onlustgevoelens in de samenleving verwoordt. Op een of andere manier vinden mensen dat ze recht hebben op geluk en als ze dat niet deelachtig wordt, hebben ze de neiging daarvan de schuld te geven aan de omstandigheden, aan anderen of de economische crisis.''

Festival TheuBoermans@work: met hernemingen van succesvoorstellingen als 'De eenzame weg', 'Olie' en 'Fräulein Else'. Verder zijn er debatten, (na)gesprekken, openbare repetities, lezingen, workshops.  'Begeerte heeft ons aangeraakt': te zien in Amsterdam, Den Haag, Haarlem (16 september t/m 15 oktober).  'De Presidentes': 1 oktober t/m 8 december, landelijke tournee. 'Midzomernachtdroom': 6 november t/m 1 februari, landelijke tournee. Inf.: www.nationaletoneel.nl. Www.hetderdebedrijf.nl

MUSICAL 'SOLDAAT VAN ORANJE'

Theu Boermans is als regisseur nauw betrokken bij de musical 'Soldaat van Oranje', gebaseerd op het beroemde boek van Erik Hazelhoff Roelfzema. De musical op het voormalige militaire vliegveld Valkenburg is wegens succes geprolongeerd en nog te zien tot februari 2012. Ik heb met Edwin de Vries opnieuw het script en concept ontwikkeld, met draaitoneel en -tribune. Toen dat klaar was, dacht ik, dat kunnen ze toch nooit betalen. Maar de producenten vonden het fantastisch. Ik kreeg carte blanche. Het hoogstaande muziektheater wordt gespeeld in een tot theaterzaal omgebouwde hangar. Het publiek reist op een immense draaischijf met de acteurs van het ene tafereel naar het andere. ,,Ik wilde kijken in hoeverre je dit genre kunt vernieuwen door er muziektheater van te maken met de verworvenheden van nu, zodat je niet meer zo afhankelijk bent van Amerikaanse producties maar verhalen van eigen bodem kunt vertellen. En natuurlijk is er spektakel, dat trekt veel publiek. Maar ik ben heel blij dat wat inhoudelijk aan een zekere kwaliteitsnorm voldoet ook zo'n commercieel succes is.''

Musical 'Soldaat van Oranje' door New Productions, Theater Hangaar, vliegveld Valkenburg, t/m januari 2012. Inl. soldaatvanoranje.nl.