Recensie New Electric Ballroom

Nationale Toneel speelt The New Electric Ballroom

Groteske tragikomedie die boeit, maar niet raakt

In opvoeringen van The New Electric Ballroom in Engeland geurde de zaal doordringend naar schoongemaakte vis, voornamelijk als een verwijzing naar het stinkende, ongebruikt gebleven vrouwelijke geslachtsorgaan van de personages. In een andere regie aldaar moest een van de speelsters langdurig in haar eigen urine staan. Bij het Nationale Toneel lopen er straaltjes water langs de kamerwanden, water dat vervolgens door de vloer drupt.

In The New Electric Ballroom van de in het Britse taalgebied gehoogachte hedendaagse Ierse toneelschrijver Enda Walsh, trekken twee zussen zich voor altijd terug van de buitenwereld. Ze sloten zich jaren geleden op hun kamer op, daar alleen gestoord door elkaar en door hun veel jongere zus, die avond aan avond moet aanhoren hoe ze alle twee een blauwtje liepen, juist toen ze als bakvis dachten hun maagdelijkheid te verliezen aan de man van hun dromen, de ballroom- en rock’n roll-ster Roller Royle. Het leven van de drie zussen, Ada, Breda en Clara is inmiddels vastgeprikt tussen de kamer waar ze zichzelf hebben opgesloten en hun traumatisch verleden. Hun routine bestaat beurtelings uit het drinken van thee, roze cake bakken en over en weer aan elkaar hetzelfde verhaal vertellen.

De band tussen zussen inspireert het theater. Tsjechov isoleerde zijn Drie Zusters op het platteland, met de knip op de deur naar een ander leven en het hart op slot voor de liefde. In The Walworth Farce had Walsh al eens laten zien hoe twee broers en hun vader zich in zelfgekozen afzondering probeerden staande te houden. In The New Electric Ballroom toont Enda Walsh opnieuw eenzelfde claustrofobisch uitgangspunt. De enige die de status quo weet te doorbreken is Patsy, de visman. Zijn testosteron heeft de uitwerking van zenuwgas. The New Electric Ballroom laat evenals The Walworth Farce een, laten we zeggen vooral Ierse, katholieke sfeer van schaamte, schuld en boete zien, die ogenschijnlijk draait om de kunst van het passeren van de tijd. Daarmee doet Walsh’ stuk denken aan een van de moderne wereldklassiekers, namelijk Samuel Becketts Wachten op Godot. Ook in dat stuk staat het doorkomen van de tijd centraal, als kernbegrip van het absurdisme.

Het Nationale Toneel heeft in het eigen NT-gebouw een fantastische kijkdoos op reuzenformaat gebouwd die op palen rust, en waaronder zich als een plas water verzamelt, water van verdriet van het drietal, water dat door de vloer naar beneden drupt. In die treffend gekozen, want claustrofobische kijkdoos, speelt zich het leven af van de drie zussen, terwijl als een relikwie, een schilderij aan de muur, Patsy toekijkt en uiteindelijk naar de zussen afdaalt.

Waar de spelopvatting in Engeland doorgaans realistisch is, en zo ook bij eerdere versies aldaar van dit stuk, daalt regisseur Susanne Kennedy diep af in de krochten en spleten van de verbeelding, totdat bijna een absurdisme in het kwadraat is bereikt. Daarmee wordt weliswaar het karakter en de onmogelijke situatie waarin de personages zichzelf hebben gemanoeuvreerd, recht gedaan, maar blijft het een drama op afstand. Het is zo toch wel erg lastig om ze te kunnen vatten of zelfs maar in de verste verte een greintje met ze mee te kunnen leven. Het gekozen absurdisme van Kennedy lijkt zo eerder een rebelse buitenkant, het groteske om het groteske. Toch maar gaan kijken, zou ik zeggen, want wie weet heeft zich in Walsh een nieuwe Beckett aangediend en is Kennedy een regisseur om van nabij te volgen. Bovendien wordt er spannend en uitstekend toneelgespeeld, door Juul Vrijdag, Nettie Blanken, Çigdem Teke en Jochum ten Haaf. Dat maakt veel goed.

•  Jochum ten Haaf • Nettie Blanken • Çigdem Teke • Juul Vrijdag  •

• Regie • Susanne Kennedy Tekst • Enda Walsh Vertaling • Karst Woudstra Dramaturgie • Rezy Schumacher Decor • Katrin Bombe Kostuums • Lotte Goos Geluidsontwerp • Richard Janssen Licht • Jan Harm Wagner