Recensie New Electric Ballroom

Elsevier, 12 december 2009
Door: Thomas van den Bergh

Heilig ritueel

Manische zussen en een autistische visser in voorstelling van Beckett-navolger Enda Walsh

De Ierse toneelschrijver Enda Walsh is in Nederland vooral bekend dankzij Disco Pigs, zijn eigenzinnige verhaal over een ongezond hechte jeugdvriendschap. Al meteen bleek dat Walsh schatplichtig is aan zijn beroemde landgenoot Samuel Beckett. Bijvoorbeeld in het rare taaltje dat de twee hoofdrolspelers met elkaar spreken, of in de droomachtige, surreële scènes.

Het Nationale Toneel presenteert nu een nog niet eerder in Nederland gespeeld stuk van dezelfde Walsh: The New Electric Ballroom. Opnieuw voert Walsh de toeschouwers binnen in een absurde wereld, waarin werkelijkheid en spel, droom en realiteit door elkaar lopen.

Uitgangspunt is een Engelse danszaal, ergens in het midden van de jaren zestig. In stukjes en brokjes wordt een verhaal verteld over twee zussen die zich ooit, jaren her, aan dezelfde stoere rocker verlustigden. Hij, Roller Royle, bood hun voor even de mogelijkheid te dromen van een ontsnapping aan hun kleinburgerlijke bestaan, dat aan elkaar afhangt van fatsoen en een koekje bij de thee. Als de man verdwijnt, blijven de zussen ontgoocheld achter.

Tot zover niks nieuws onder de zon. De drie zusters van Tsjechov wentelen zich in hetzelfde weemoedige isolement. En het vergeefse afwachten herinnert (opnieuw) aan Beckett. Maar Walsh heeft een geniale wending achter de hand. Hij vult de lege levens van deze zussen op met een sadistisch spel. Dat komt neer op het tot in het oneindige herhalen van de gebeurtenissen tijdens die ene nacht in de Ballroom. Voor de rol van Roller Royle hebben de zussen een licht autistische visser gevangen genomen, althans, daar heeft het toch alle schijn van. De functie van een derde vrouw, Ada, is minder duidelijk. Het programmaboekje rept van een ‘regisseuse’, maar zij gedraagt zich alsof ze een slachtoffer is van de twee manische zussen.

Het is deze constructie die de hele voorstelling opeens in een ander licht zet. Door dit spel-in-het-spel ontstaat er een duizelingwekkend spiegeleffect. Het podium wordt een magische plek, waar zich een soort heilig ritueel voltrekt. Het gestileerde spel van de uitstekende acteursgroep- Nettie Blanken, Juul Vrijdag, Çigdem Teke en Jochum ten Haaf- benadrukt dit nog eens.

Regisseur Susanne Kennedy laat haar spelersgroep afwisselend versnellen en vertragen, soms worden de bewegingen letterlijk stilgezet en ‘teruggespoeld’. Zo is deze voorstelling behalve een stuk over stilstand en leegte ook een stuk over de voortgang van de tijd. ‘It’s a wondrous place,’ zingt de Engelse rocker Billy Fury tegen het eind. En wonderbaarlijk, dat is het zeker.

Susanne Kennedy
Geboren in 1977 in Duitsland. Studeerde in Parijs en deed in 2005 eindexamen aan de regieopleiding in Amsterdam. Voor haar afstudeervoorstelling ontving ze de Top Naeff-prijs.

Jochum ten Haaf
Nettie Blanken
Çigdem Teke
Juul Vrijdag

Regie   Susanne Kennedy
Tekst  Enda Walsh
Vertaling  Karst Woudstra
Dramaturgie  Rezy Schumacher
Decor  Katrin Bombe
Kostuums  Lotte Goos
Geluidsontwerp  Richard Janssen
Licht  Jan Harm Wagner