Recensie New Electric Ballroom

toneel.blog.nl 15 januari 2010
door Martijn Groenendijk

Een vervreemdende kijkdoos

Op de avond dat de positie van premier Balkenende wankelt, ziet Martijn Groenendijk de voorstelling The New Electric Ballroom van Het Nationale Toneel. Een voorstelling over seks: het verlangen naar seks, de obsessie voor seks, de afkeer van seks. Een vreemde, mooie, wilde, stille, eentonige voorstelling, die misschien wel verband houdt met wat de premier afgelopen jaren in zijn torentje deed.

De zussen Breda en Clara hebben zich letterlijk opgesloten, na een mislukte poging uit hun benauwende bestaan te ontsnappen. Hun jongere zusje Ada is opgegroeid met hun beeld over liefde, met hun bitterheid over die ene avond, waarop ze allebei de boot naar de buitenwereld misten. Zij gebruiken vishandelaar Patsy, die later de zoon van hun grote liefde blijkt te zijn, om de gewraakte nacht telkens opnieuw te beleven en te kunnen haten.

In een magnifiek decor van Katrin Bombe (het water druipt langs de rand, Patsy hangt aan de muur en de vloer zweeft boven het water) spelen Nettie Blanken (Clara) en Juul Vrijdag (Breda) de verbitterde zussen. De teksten – vertaling Karst Woudstra – klinken somber als die van Beckett en vallen af en toe weg in de mis en scène; daar waar het statische toneelbeeld wordt doorbroken, is het de beweging die alle aandacht vraagt en de monologen die op dat moment worden uitgesproken komen niet over het voetlicht. De beweging op het toneel mag dan wel weer magnifiek worden genoemd. Blanken, Vrijdag en Çigdem Teke, die de rol van Ada vertolkt, zijn nu eens zwoele dames hunkerend naar een aanraking, dan bitterkwade heksen en later weer onzekere pubermeisjes, die zich met hun gevoel geen raad weten.

Regisseuse Susanne Kennedy maakt veel gebruik van vervreemding. Teksten worden lang en veelvuldig herhaald, net als veel bewegingen. Hierdoor krijgt de sfeer in de ruimte een magische, dode glans. Alsof alles al vastligt en er voor het publiek niks meer kan veranderen. Alsof je kijkt naar iets dat al geweest, gebeurd is. Dit is in tegenspraak met wat dramaturge Rezy Schumacher in het programmaboekje schrijft over de kijkdoos waar de vrouwen inzitten. Die is er omdat de vrouwen hun verhaal voor het publiek opvoeren, omdat ze erkenning van het publiek willen. De toeschouwers zitten ook niet voor niets bijna de hele voorstelling in het licht.

De voorstelling is als een kijkdoos. Een mooie kijkdoos, zo u wilt. Een kijkdoos waarin een magische wereld te zien is die begrijpelijk ontstaan is uit angst om echt te leven. Een kijkdoos waarin alles onveranderlijk is; verleidelijk, afstotend, vol taal en beweging. Maar ook een kijkdoos die je zo weg kan leggen. Om hem weer te bekijken als je wilt zien hoe mensen hun eigen leven verminkt hebben, of om een beetje magie te zien als je die zelf kwijt bent. Een voorstelling waar je alle kanten mee op kan.

De premier heeft jaren geleden een standpunt ingenomen en daarna zijn eigen waarheid om zich heen geschapen. Kon hij maar even in de kijkdoos turen en zien wat er gebeurt als mensen de realiteit niet meer willen zien en zichzelf opsluiten. Dan had hij vanavond rustiger kunnen slapen.

•  Jochum ten Haaf • Nettie Blanken • Çigdem Teke • Juul Vrijdag  •

• Regie • Susanne Kennedy Tekst • Enda Walsh Vertaling • Karst Woudstra Dramaturgie • Rezy Schumacher Decor • Katrin Bombe Kostuums • Lotte Goos Geluidsontwerp • Richard Janssen Licht • Jan Harm Wagner