Recensie Dat Smoel

Trouw, dinsdag 26 januari 2010
Door: Rinske Wels

Met zijn allen gevangen in een angstvallig schuitje

“Sorry! Ik beloof het : nóóit meer.” Als actrice Susan Visser – bekend van onder meer de tv-serie ‘Gooische vrouwen’- het tegen haar zoon zegt, proef je meteen haar wanhoop. “jij bent alles wat ik heb”, is haar hartekreet.

Toneelschrijfster Polly Stenham was pas negentien toen ze ‘That Face’ schreef in 2006. Op de grens van volwassenheid componeerde ze een toneelstuk dat zich qua beklemming kan meten met een relatiedrama als ‘Who’s afraid of Virginia Woolf’ van Edward Albee. ‘Dat Smoel’, voor het eerst gespeeld in Nederland, gaat over een ontwricht gezin. Moeder Martha is aan de drank, haar zoon Henry zorgt voor haar. Dochter Mia zit op kostschool en vader Hugo is aan een nieuw leven begonnen in het Verre Oosten. Als Mia met een vriendin een schoolgenootje het ziekenhuis in timmert, wordt ze weggestuurd van school. Vader komt even teruggevlogen uit Hongkong om orde op zaken te stellen en dat maakt de chaos compleet.

In Martha’s huis is het een zootje, om niet te zeggen goor. Er zwerft van alles over de vloer en de bedden zien eruit alsof er intensief op geleefd wordt. Dat is ook zo: Martha hangt letterlijk en figuurlijk aan haar zoon, Henry. Die relatie gaat zelfs verder, is op het incestueuze af. Henry is gestopt met school, heeft geen vrienden meer en komt nauwelijks de deur uit. Hij heeft zich tot doel gesteld zijn moeder te redden. Daardoor zijn ze op een rare, verwrongen manier tot elkaar veroordeeld. Dochter Mia is daarbij een buitenstaander, eenzaam en verveeld. Je begrijpt bijna dat zij anderen martelt om zelf iets te kunnen voelen. Vader Hugo – een kleine, fijne rol van Vlaming Jobst Schnibbe – probeert met geld zijn schuldgevoel af te kopen. Verziekt zijn ze en er verandert niets, zoals Les Poppys zo vrolijk in het begin zingen.

Het hoekige, pure en af en toe wat onbeholpen acteren van de jonge garde – Roos Eijmers als Mia, Laura de Boer als haar vriendin Izzy en Tim Murck als haar broer Henry – is fascinerend om te zien. De radeloosheid is zo van hun gezichten af te lezen, hoewel ze krampachtig hun uiterste best doen om alles zo normaal mogelijk te laten verlopen.

Susan Visser maakt indruk als alcoholica Martha. Ze kan ijselijk krijsen, is daarna weer overdreven poeslief en zwalkt van krachtige vrouw naar hoopje ellende. Ze manipuleert haar kinderen tot op het bot, ook omdat ze niet beter weet hoe ze zich tot hen moet verhouden.

De regie van Jaap Spijkers is bijzonder uitgekiend. Alle personages zijn de hele tijd op het toneel. Als ze niet spreken, zijn ze verdiept in hun eigen bezigheden en gedachten. Ze houden zich op aan de zijkant of achterop het podium, dat via grote lamellen zichtbaar is. Zo zitten ze met zijn vijven gevangen in het zelfde angstvallige schuitje. Het raakt je ziel.

• Susan Visser • Tim Murck • Jobst Schnibbe • Roos Eijmers • Laura de Boer • Anne Rats  •

• Regie • Jaap Spijkers Tekst • Polly Stenham Vertaling • Tom Kleijn Dramaturgie • Costiaan Mesu Decor • Michiel Voet Kostuums • Catherine Cuykens Licht • Jan Harm Wagner Geluid • Arjan Kruidhof