Recensie Dat Smoel

Telegraaf, maandag 25 januari 2010
Door Marco Weijers

****

Moeders Hoeder

“Ik zal het nóóit meer doen”, belooft Martha haar tienerzoon halfhartig, nadat ze wakker zijn geworden in hetzelfde bed. De suggestie van incest hangt in de lucht, maar wordt niet hard gemaakt in Dat Smoel van het Nationale Toneel. Wel is duidelijk dat deze aan drank en pillen verslaafde moeder haar kind in een emotionele wurggreep houdt. Op zijn beurt is Henry solidair tot in de afgrond.

Polly Stenham was pas negentien toen zij dit stuk in 2007 schreef. Toch getuigt het debuut van de Britse schrijfster van een verbijsterende rijpheid. Trefzeker legt zij de doodzieke verhoudingen bloot tussen vier levensechte personages, die ooit een welgesteld gezin vormden. Hun schijnbare eenheid van toen is in dit drama echter allang versplinterd.

Vader Hugo verdween naar het buitenland voor een nieuwe vrouw en een tweede leg. Dochter Mia ging naar een kostschool. Henry bleef, om zijn moeder van de ondergang te redden. Die status-quo dreigt te worden verstoord als Mia na een gewelddadig incident van school wordt gestuurd en Hugo uit Hongkong overkomt om de plooien weer glad te strijken. Met geld, zoals hij gewend is. En passant wil hij Martha gedwongen laten opnemen.

Tim Murck, die zich eerder al positief onderscheidde in Romeo over Julia, maakt van Henry een gepijnigde ziel. Hij is zijn moeders hoeder geworden en heeft daar zijn jeugd aan opgeofferd. Zijn radeloosheid is voelbaar: de verantwoordelijkheid heeft hem al zo veel gekost, dat opgeven geen optie meer is. Bovendien blijft hij hunkeren naar een vorm van liefde en bescherming die zij hem niet geeft.

De vrouw die actrice Susan Visser daartegenover zet lijkt zich onbewust van het emotionele moeras dat zij voor haar omgeving creëert. Ondanks haar theatrale manipulaties. Als een behoeftig kind klampt zij zich vast aan haar zoon en aan haar verslavingen, terwijl ze haar dochter met evenveel overgave de deur wijst. Mia, met passende gelaagdheid gespeeld door Roos Eijmers, vestigt vervolgens al haar hoop op haar vader (Jobst Schnibbe). Maar ook bij hem komt zij van een koude kermis thuis.

Goede ouders geven hun kinderen wortels en vleugels, luidt een Angelsaksische wijsheid. In Dat Smoel zijn die wortels verrot en zijn de vleugels gekortwiekt. In de zorgvuldige acteursregie van Jaap Spijkers – die opnieuw zijn oog toont voor talent – staat deze bittere constatering de humor en het mededogen niet in de weg. Zonder dat Stenhams familietragedie daarmee ook maar iets van z’n emotionele impact verliest.

• Susan Visser • Tim Murck • Jobst Schnibbe • Roos Eijmers • Laura de Boer • Anne Rats  •

• Regie • Jaap Spijkers Tekst • Polly Stenham Vertaling • Tom Kleijn Dramaturgie • Costiaan Mesu Decor • Michiel Voet Kostuums • Catherine Cuykens Licht • Jan Harm Wagner Geluid • Arjan Kruidhof