Recensie Olie

www.theaterjournaal.nl
Door Chris Belloni

‘Olie’ speelt zich af in een onbekend land. Het land bevindt zich in een deplorabele staat en de bevolking leeft onder armoedige omstandigheden. Veel meer komen we niet over het land te weten, maar eigenlijk doet dat er ook niet toe. Dit land staat symbool voor vele andere landen. Westerse multinationals en gelukszoekers struinen het land af op zoek naar natuurlijke hulpbronnen. Deze materiële strooptocht is in hun ogen gerechtvaardigd omdat de boerse inheemse bevolking hiertoe onvoldoende in staat wordt geacht. Lukas Bärfuss schrijft met ‘Olie’ een heftige tweeledige aanklacht: tegen de machtsverhouding tussen man en vrouw en tegen de nog immer scheve machtsverhouding tussen het geïndustrialiseerde Westen en de Derde wereld. De parallel is snel gelegd: de man exploiteert de vrouw op dezelfde manier als het westerse kapitalisme ontwikkelingslanden exploiteert om de grondstoffen.

Geoloog Herbert Kahmer (Marcel Hensema) en zijn vrouw Eva (Tamar van den Dop) wonen al drie jaar in het land. Kahmer wordt in zijn zoektocht naar olie bijgestaan door ingenieur Edgar Bron en is praktisch altijd van huis. De teleurstelling van drie jaar tevergeefs boren naar olie heeft van Herbert Kahmer een nare man gemaakt. Hensema speelt hem bijzonder overtuigend. Zijn ongeluk valt in de kleine zweetdruppels op zijn voorhoofd af te lezen. Op de spaarzame momenten dat hij thuis komt, treft hij zijn vrouw Eva laveloos aan. Zij tracht haar ongeluk weg te drinken, eenzaam als zij is in het vreemde land. Slechts huishoudster Gomua houdt haar af en toe gezelschap, wat zij moet bekopen met een denigrerende behandeling als gevolg van Eva’s frustraties en innerlijke ellende. Van den Dop speelt een even overtuigende echtgenote. Samen zijn ze in hun ongeluk ook wel weer aandoenlijk, al blijven het nare mensen. Jongeling tenslotte zet als hulp Gomua een prachtrol neer: ze blijft consequent in haar rol en heeft zich knap een feilloos accent aangemeten.

Ballon
De voorstelling speelt zich in zijn af in de geheel houten huiskamer van de familie Kahmer. De initiatiefloze Eva hangt op de bank of tegen de muur en weet zich geen raad met haar vrije tijd. Iedereen die haar saaie leven binnendringt, wordt verbaal afgemaakt. Eva legt zich willoos neer bij haar uitzichtloze bestaan. Ze zou ook zelf een baan kunnen zoeken, geletterd als ze is, maar het ontbreekt haar echter aan wilskracht. Met haar keuze om dit niet te doen, besluit ze indirect ook afhankelijk te blijven van haar man. Regisseur Theu Boermans laat in een goede, dynamische regie zien dat deze vrouw zich te passief opstelt en dus de machtsverhouding tot haar man zelf in stand houdt.

Onheilspellend toekomstbeeld
De krachtige regie van Boermans wordt ondersteund door een prachtig toneelbeeld van decorontwerper Bernard Hammer. Hij slaagt erin om een beeld te creëren dat de idee van de voorstelling krachtig op het netvlies doet branden. De spelers krijgen in de huiskamer steeds minder ruimte te manoeuvreren door een reusachtige, almaar uitdijende ballon, die als een kwaadaardige tumorgezwel in volume blijft toenemen. Als deze ballon de expansiedrang van het kapitalisme moet verbeelden, schetsen Bärfuss en Boermans een onheilspellend beeld van de toekomst.

Eva Marie de Waal
Joris Smit
Marcel Hensema
Myranda Jongeling
Tamar van den Dop

Tekst  Lucas Bärfuss
Vertaling  Tom Kleijn
Regie  Theu Boermans
Regieassistentie  Liesbeth Groenwold
Dramaturgie  Rezy Schumacher
Decor  Bernhard Hammer
Kostuums  Catherine Cuykens
Lichtontwerp  Gerhard Fischer