05-04-2011

“Ik wil benauwdheid creëren en dan letterlijk“

Decorontwerpster Lena Müller over haar decorontwerp voor Het Verjaardagsfeest. Lees meer...

Decorontwerper Lena Müller werkt regelmatig bij het Nationale Toneel en ontwerpt dit seizoen de theatrale omgeving van Het Verjaardagsfeest. Het decor wordt op dit moment gemaakt in het decoratelier van het Nationale Toneel. Lena Müller vertelt over haar manier van werken, haar inspiratiebronnen en het idee achter het decorontwerp van de voorstelling.

Waar draait het in dit stuk om volgens jou?
"Het draait om macht en machtuitoefening. Pinter (de schrijver van het stuk) heeft ervoor gekozen om het zo niet specifiek mogelijk te houden. Het gaat er altijd om wie de sterkste is, in elke situatie. Zelfs thuis bij het koffie inschenken, bij het opstaan en het bakken van een ei gaat het om machtsverhoudingen. Iedereen probeert altijd boven de ander te blijven."

Wat wil je met het decor van
Het Verjaardagsfeest uitdragen?
"Ik wil benauwdheid creëren en dan letterlijk, door een zo klein mogelijke ruimte te bouwen. De zes acteurs zijn gevangen in een doos van vijf bij vier meter en drie meter hoog. Daartussen is een ruimte waarin ze zich kunnen bewegen, een te kleine ruimte."

Waar houd je rekening mee bij het ontwerpen van een decor?
"In dit stuk was het zo dat ik in de ruimte nog niet de inhoud van het stuk wilde laten zien. Dus niet dat ik een soort symbool maak voor benauwdheid. Wat ik bouw is klein maar het is nog niet benauwd en het is nog niet eng. Alleen de manier hoe daarin wordt gespeeld maakt het eng of benauwd en hoe de mensen zich daarin gedragen. Maar het uitgangspunt is dat het zo normaal mogelijk lijkt."

Is het lastiger om een realistisch of een abstract decor te ontwerpen?
"Voor mij is het veel moeilijker om een realistisch decor te maken. Dat is omdat ik tot nu toe veel abstracter heb gewerkt. Nu moet ik een bank uitzoeken en een deurkozijn, de kleur bepalen en dat soort dingen. Dat is nieuw voor mij, ik doe het met heel veel plezier maar dit is voor mij moeilijker dan op een abstracte manier over een ruimte na te denken."

Bij welk punt begin je als je een decor gaat ontwerpen en hoe lang duurt het proces?
"Praten, plaatjes zoeken en weer praten. Heel veel praten. We zijn afgelopen zomer begonnen met praten. En dan telt natuurlijk niet elke dag, maar het aantal maanden is ook nodig om bepaalde dingen uit te vinden."

Wat is jouw fijnste manier van werken?
"Ik knutsel het liefste met maquettes, maar voor dit project heb ik voor de eerste keer gewerkt met Cinema 3D, dat is een computerprogramma waarin je driedimensionale dingen kan bouwen. Het was een maquette in de computer. Dat werkte hier heel goed omdat het zulke realistische materialen en oppervlaktes waren."

Wat is de grootste uitdaging in dit werk?
"Voor alles geldt, niet alleen voor decor maar ook voor spel en kostuum, dat het lelijk wordt. Dat is de grootste uitdaging. Dat je eigenlijk iets maakt wat op het eerste gezicht niet goed bij elkaar past. Dat is het moeilijkst. Om een soort eerste irritatie op te roepen. Bij mij gaat het dan over kleuren die niet bij elkaar passen, houtsoorten die niet bij elkaar passen."

Welke opleiding heb je gevolgd?
"Ik heb in Duitsland twee jaar decorontwerpen gestudeerd en daarna aan de Rietveldacademie. Ik ben begonnen met een jaar architectuur in Duitsland en tijdens die architectuuropleiding ben ik er eigenlijk achtergekomen dat ik liever voor theater wilde gaan."

Waar ben je nog meer mee bezig?
"Ik doe op dit moment een Master-opleiding bij het Piet Zwart instituut in Rotterdam. Deze heet Lens-Based Digital Media en het gaat om fotografie en video. Dit was naar aanleiding van de voorstelling Over Dieren waar ik met video heb gewerkt. Daar ben ik erachter gekomen dat ik hierover nog wat meer wilde leren. En ik ben moeder."

Wat zou je ooit nog willen maken met betrekking tot decorontwerper?
"Ik zou ooit in mijn leven een keer een opera willen maken als decorontwerper, dus een groot formaat."

Voor wie heb jij bewondering en wie inspireert jou?
"Susanne Kennedy. Katrin Brack. Bij haar heb ik stage gelopen in Duitsland. Haar manier van denken is meer vanuit een kunstenaar dan vanuit een decorontwerper en meer in installaties dan decortjes. En voor dit stuk was Jeff Wall heel erg een inspiratie, Paul McCarthy met zijn performances en Edward Kienholz. Het is afhankelijk van de productie. Als ik op zoek ga naar inspiratie is het meer in de beeldende kunst dan bij andere theatermakers."

Het Verjaardagsfeest is vanaf 8 mei te zien in het Nationale Toneel Gebouw in Den Haag en in Frascatie in Amsterdam.