|
|
 Goethe’s interesse en lust in theatrale effecten steekt in de twee delen van Faust Hollywood naar de kroon. Had hij nu geleefd, dan was zijn esthetiek die van Steven Spielberg zijn geweest, van Peter Jackson, of James Cameron. Maar zijn inhoud reikt verder en dieper en is veel complexer dan wat Hollywood normaal gesproken te bieden heeft.De depressieve wetenschapper Faust en zijn helse metgezel Mefistofeles bereizen de hele Westerse geschiedenis. In Faust I opereren zij onder de dekmantel van de Middeleeuwen, maar mentaal zijn zij Goethe’s tijdgenoten. Hij baseert de locaties van hun avonturen op oude kopergravures, maar de liederen die in de kroeg worden gezongen zijn liederen die Goethe zelf hoorde zingen door dronken studenten. In Faust II is het politieke opportunisme en economisch onbenul aan het hof van de keizer Goethe’s satirische commentaar op de gang van zaken in veel toenmalige Duitse vorstendommetjes. En tegen het einde beschrijft hij een apocalyptisch toekomstvisioen waarin Faust de zeeën heeft drooggelegd en het nieuwe land heeft gekoloniseerd om zijn winst te maximaliseren. Faust en Mefistofeles kijken rond op een Duitse heksensabbat en in een mythische Griekse oudheid; in diepe grotten spreken zij over de betekenis van het leven en vanaf hoge bergen observeren zij veldslagen. Alles om Faust te laten proeven van wat mooi en lelijk is, goed en slecht. Alles om hem voor één keer te laten zeggen: ‘dit moment moet voortduren’. Hij zoekt lust en krijgt liefde. Hij vernietigt de liefde en vergeet haar. Hij streeft naar maatschappelijke erkenning, geld en macht - alles wat hij niet voldoende kreeg in zijn leven. Hij krijgt alles, maar verliest zijn menselijkheid. Hij vindt de mooiste vrouw op aarde en ziet haar als een wolk in de lucht verdwijnen. Hij krijgt een kind dat lijkt op een popidool avant la lettre; het klimt te hoog en valt zich te pletter. En Mefistofeles leidt en begeleidt Faust, vleit, dwarsboomt, manipuleert en werkt zich in het zweet, wachtend op dat laatste moment waarop hij het piepkleine deeltje van Faust dat onsterfelijk is, kan incasseren als betaling voor al zijn moeite. Maar dan blijkt dat ook hij bedrogen wordt: de engelen schamen zich niet om Mefistofeles zijn buit af te troggelen met een ordinaire versiertruc en er is geen God meer in de hemel, alleen een hemelkoningin die inzet op genade. En al deze avonturen, monologen, actiescènes en filosofische uiteenzettingen zijn verwoord in de meest uiteenlopende sierlijke versvormen, van volksballades tot Griekse rijmloze zesvoetige verzen en van knuppelverzen tot berijmde vijfvoetige jamben. Faust in het Duits lezen is een genot dat vergroot wordt naarmate je meer kennis hebt van de literaire achtergronden en de taalkundige finesses, met andere woorden: je hebt er een goed commentaar bij nodig en veel voetnoten. Deze vertaling en bewerking van Faust I en II is nadrukkelijk gemaakt voor op de planken en niet voor in de boekenkast en offert daarvoor - met spijt, maar ook met overtuiging - de bijdrage van de voetnoten op. Hij streeft een vorm na die het zicht op de inhoud niet beneemt maar verheldert, zodat de poëzie, het leven en de anarchie van dit grootse werk tot een onmiddellijke ervaring kunnen worden. De kameleontische Faust, die uit walging en verveling niet meer de volwassen man van de wetenschap wil zijn, maar als een gulzige, veeleisende en egocentrische puber het leven met al zijn magie wil omhelzen, is van alle tijden. Elke tijd moet opnieuw zijn eigen Faust in de veelheid van mogelijke Fausts zoeken en vinden. Janine Brogt |