Klein portret van een groot genie

Hij is een van de beste toneelacteurs van zijn generatie, en wisselt moeiteloos rollen in tv-series af met een Cyrano de Bergerac. Nu kruipt Stefan de Walle (42) bij het Nationale Toneel in de huid van Glenn Gould, misschien wel de beroemdste pianist ooit.

Een vleugel staat midden op het toneel en domineert wat de huiskamer van Glenn Gould moet zijn. In de schaduw van die vleugel zien we zijn bizar lage pianostoel, een opname-apparaat, dozen vol slordig opgeborgen partituren, planken vol boeken en een kast vol medicijnen. Gould zelf verdrinkt zijn hoofd in de wasbak, jammert en kreunt, terwijl een Amerikaanse commentator met zware stem een van zijn optredens aankondigt: ‘An alien from Mars, Glenn Gould is unreal, he's a visitor on earth.'

Op dat moment komt het lijf van Gould in beweging. De pianist weekt zich los van zijn wasbak, spitst zijn oren en luistert - om zichzelf vervolgens volledig te verliezen in een pianoconcert van Beethoven, dat hij zelf speelt. ‘Rustig hier, rustig, denk na, hou het echt, rustig!', schreeuwt hij haast overspannen, terwijl hij zijn podiumkleding aantrekt. Dan recht Gould zijn rug, het licht wordt feller en opeens zien we hem naast zijn vleugel het oorverdovende applaus in ontvangst nemen, bleek, trillend en vooral: ongemakkelijk.

Het kost Stefan de Walle maar een paar minuten en een eigen shirt om weer zijn eigen rustige zelf te worden na deze intensieve doorloop. ‘Wat me raakt in Gould is zijn kwetsbaarheid, zijn wil om echt te willen luisteren, zijn drang om de waarheid te zoeken in de muziek. Hij begon als eerste te morrelen aan de manier waarop tot dan toe Bach werd gespeeld, durfde zich af te zetten.' zegt De Walle met de nodige bewondering.

Hij leerde Gould al in zijn jeugd kennen. ‘Vooral mijn vader is nogal van de klassieke muziek, het was niet zo dat hij een adept van Gould was, maar hij werd genoeg gedraaid.  Gould was op een gegeven moment natuurlijk een fenomeen, die rare pianist uit Canada. De eerste keer dat ik hem hoorde spelen, vond ik het maar vreemd klinken. Dat geneurie, die rare geluiden tijdens het spelen... ' Maar hoe jong De Walle toen ook was, Gould intrigeerde hem al, ook kwam omdat hij zelf veel achter de piano studeerde. 
Hij speelt in de voorstelling dan ook zelf, voor het eerst in jaren, sinds de toneelschool eigenlijk. Keihard gestudeerd heeft hij, doodeng vindt hij het, spelen als Gould. ‘Het is meedogenloos. Je tekst vergeten oke, maar als je een foute noot speelt in een partituur... dan ontwaak je als kijker uit de roes die ik juist zo nauwkeurig heb opgebouwd.'

Maar Gould is meer dan pianospel, meer dan het muzikale genie dat op zijn 32e besluit niet meer op te treden. Meer ook dan de man die graag boude uitspraken deed, zoals die dat Mozart eerder te laat dan te vroeg was gestorven. ‘Hij was ook hyperintelligent, excentriek, bang voor contact, en een medicijnjunk. Een kluizenaar met humor, iemand die uiteindelijk een erg eenzame ziel moet zijn geweest.'

En dat maakt hem ook zo interessant om te spelen, geeft De Walle direct toe. Samen met regisseur Franz Marijnen las hij stapels brieven van Gould en bekeek hij vele documentaires. ‘Dan zag je hem op zo krom achter zijn Steinway zitten, op dat gekke lage stoeltje, al hummend.'
De Walle ging zelfs met Marijnen en de lijst met medicijnen die Gould slikte naar een Haagse arts. Op een geluidsband hoor je deze de waslijst aan middelen opnoemen die het genie slikte. Pillen voor jicht, voor slapeloosheid, voor een hoge bloeddruk, voor angstaanvallen, voor psychoses, betablokkers. Ook slikte Gould meerdere soorten antibiotica tegelijkertijd en volgde hij allerlei therapien. De Walle: ‘Een treurig geval wat dat betreft. Maar des te mooier is het gegeven dat uit dat vertroebelde lijf toch die heldere, zuivere klanken naar buiten moesten komen. Dat hele wakkere in hem, dat is verbijsterend. Daar wil ik op focussen. Mensen moeten niet alleen denken: wat een idioot.'

Daarom ook kozen Marijnen en De Walle voor de huiskamersetting. ‘Je wilt een kijkje in zijn leven geven dat niet voelt als een toneelstuk. Je moet hem in zijn eigen omgeving zien worstelen, je voelen als een voyeur. Ik sta expres zo dicht op het publiek, dat moet dan wel met hem mee gaan. ‘Kijk, ik ben Gould niet, net zoals ik nooit Hamlet of Cyrano was. Ik doe het op mijn manier.'
Voor De Walle zelf is de voorstelling nu al geslaagd: ‘Eindelijk speel ik weer piano en wil ik zelfs verder studeren. Dat heeft die Glenn, God hebbe zijn ziel, dan toch maar mooi voor elkaar.'