Recensie Faust

OnStage, 25 januari 2011
Door Brian Lo Sin Sjoe

De 3000-jarige reis die Faust onderneemt is minstens zo avontuurlijk als degene die het publiek in de productie van Johan Doesburg aflegt. Gedurende 5 uur verplaatst het publiek zich van toneel naar zaal en balkon, en elke zitplaats is weer een beleving op zich. Alhoewel Faust niet altijd even logisch in elkaar zit of emotioneel pakt, verveelt het nooit dankzij de fantasierijke en dynamische enscenering.

Deze Faust is een Felliniesque circus. Als het stuk te cerebraal en statisch dreigt te worden tovert Doesburg weer iets magisch uit zijn toverhoed, waardoor de zintuigen weer geprikkeld worden. De speelruimte is al een beleving op zich. Er loopt een catwalk door de zaal en tegen de achterwand van het toneel staat een enorme stellage, met meerdere niveaus, waarop publiek zit. Hier wordt, tussen het publiek door, ook op gespeeld en zelfs in geklommen. Er hangen diverse monitoren, zodat het publiek waar dan ook de centrale actie goed kan volgen. In de orkestbak speelt Harry de Wit zijn eigen composities op vele instrumenten, er zijn videoprojecties, er wordt gezongen en de cast koketteert in een scala aan fantasierijke kostuums in oogstrelende verlichting. De voorstelling is kortom een feest voor de zintuigen.

De katalysator van het stuk is een weddenschap tussen God (Hans Leendertse in wit trainingspak!) en Mefistofeles. God beweert dat de mens een moreel wezen is en Mefistofeles het tegenovergestelde. De wetenschapper Faust wordt hun 'test-case'. Deze wil "meer genot en minder afzien" en "alles wat rijp en rot" is. In ruil hiervoor verkoopt hij zijn ziel aan Mefistofeles. Alhoewel de kern van het verhaal dus eigenlijk het gevecht is om de ziel van Faust heeft het stuk heel wat uitwijdingen. Zo worden er plots bijvoorbeeld heel wat Griekse mythologische figuren in het verhaal geïntroduceerd. Wil je Icarus in de gedaante van Michael Jackson zien? This is it!

In het eerste deel ligt de nadruk op seksuele begeerte. Met behulp van de duivel verleidt Faust de kuise Gretchen met als gevolg dat zij en haar hele familie de dood in worden gejaagd. Gretchen is nog niet dood of Faust heeft zijn zinnen gezet op het veroveren van de mythologische Helena, wiens schoonheid de val van Troje ontketende. De spectaculaire verbeelding van de klassieke Walpurgisnacht is het absolute hoogtepunt van dit deel.

In het tweede deel ligt de focus voornamelijk op financiële hebzucht en is voor een groot deel Faust minder nadrukkelijk aanwezig. Aan het hof van de puberale keizer (Kevin Schoonderbeek) introduceert Mefistofeles papiergeld en hier worden duidelijk parallellen getrokken met de huidige Nederlandse cultuur. Ook hier is seksuele decadentie aanwezig,. Zo bevredigt de keizer bijvoorbeeld een vrouw met zijn staf (Clinton of Berlusconi?). Maar de nadruk ligt toch voornamelijk op hoe de hebzuchtcultuur de natuur vernietigt. Zo wil uiteindelijk een inmiddels blinde Faust de zee terug-dringen om een eigen land te stichten.

De duivel heeft als regel het meeste plezier en dat is hier zeker ook zo. De vermakelijke Mefistofeles van Stefan de Walle beweegt zich over het podium als een roofdier in pak. Gedurende de avond krijgt hij de kans om de vele gezichten van de duivel te laten zien en dit doet hij met veel verve. Jaap Spijkers overtuigt in de titelrol en Sophie de Wind geeft mooi gestalte aan twee iconische beelden van de vrouw. Het ensemble van het Nationale Toneel maakt van deze productie een carnivale grotesque, dat een waar schouwspel is.

Zal de ziel van Faust uiteindelijk aan Mefistofeles toebehoren of komt er toch nog verlossing? Je zou af en toe bijna vergeten dat het hierom draaide. Goethe's immense manuscript (meer dan 12.000 verzen) heeft lak aan structuur en bestaat uit talloze episodes en personages. Toch gaat deze epische voorstelling dankzij de talenten van Doesburg en zijn cast en creatives nimmer vervelen. Het enige wat niet echt lukt is om het hart te raken. Faust is een voornamelijk cerebrale en visueel stimulerende ervaring.

Stefan de Walle
Jaap Spijkers
Vincent Linthorst
Pieter van der Sman
Hans Leendertse
Juul Vrijdag
Kevin Schoonderbeek
Camilla Meurer (stagiaire)
Cheryl Moenen (stagiaire)
Imke Smit (stagiaire)
Myrthe Burger (stagiaire)
Nhung Dam (stagiaire)

Tekst  Johann Wolfgang von Goethe
Vertaling  Janine Brogt
Regie   Johan Doesburg
Regieassistentie  Marjolein Polman
Dramaturgie  Karim Ameur
Decor  Tom Schenk
Lichtontwerp  Reinier Tweebeeke
 Jan Harm Wagner
Kostuums  Sabine Snijders
Muziek (live)  Harry de Wit
Video  Ruben Boxman
 Adri Schokker
Camera  Bosse Beckers
 Robert Rosier
 Mieke van Engelen
 Frans Hoogeveen
 Ab Smit
 Richard Smeele