Interview Xander van Vledder - Equus

Algemeen Dagblad
Door: Nico Heemelaar

Een gekke, maar toch wel sympathieke staljongen

Na het succes in Londen en New York brengt Het Nationale Toneel het stuk Equus op de planken. In Nederland speelt de jonge acteur Xander van Vledder voor staljongen Alan Strang, de rol waarvoor hij – net als Harry Potter-vertolker Daniel Radcliffe in de Engelse uitvoering – helemaal naakt het toneel op moet.

Wanneer wordt een gek iemand als normaal gezien en op welk moment wordt een ogenschijnlijk normaal persoon voor gek versleten? Dat is de vraag die steeds weer opduikt in de psychologische thriller Equus, die deze week in première gaat bij Het Nationale Toneel. Hoofdrolspeler Xander van Vledder beschouwt het als de grootste uitdaging om de grens tussen gek en normaal te verkennen. ,,Ik vind die tweedeling van mensen fascinerend,’’ zegt hij. ,,Zoals de politicus die zich in zijn vrije tijd gewillig in latex in de boeien laat leggen en de dag erna heel serieus zijn kamervragen stelt. Als dat een goed kamerlid is, dan beoordeel je zo’n man niet op zijn seksuele afwijkingen. Of neem iemand als Karst Tates, de man die op Koninginnedag met zijn auto op een mensenmenigte inreed. Hoe vaak gebeurt het niet dat verslaggeversploegen na zo’n bizarre misdaad buurtbewoners ondervragen en dat die hem typeren als een rustige, onopvallende man die altijd vriendelijk gedag zei.’’

In Equus draait het om de 17-jarige staljongen Alan Strang. Ook een op het eerste gezicht normale jongen die gek is op paarden, maar die wel in een onbewaakt moment de ogen uitsteekt bij zes van de dieren die hij verzorgt. De vraag die opduikt is wat hem tot deze gruwelijke daad heeft gedreven. Zijn leven lijkt stabiel met een zorgeloze jeugd en ogenschijnlijk liefdevolle ouders. De alom gerespecteerde psychiater Martin Dysart besluit de zwijgzame, door nachtmerries geteisterde puber te behandelen. Met veel geduld weet hij het vertrouwen van de jongen te winnen. Hij probeert de motieven van Alan boven tafel te krijgen en hem te bevrijden van zijn waanideeën, maar raakt gefascineerd door de tomeloze fantasie van zijn jonge cliënt. Bij zoveel passie steekt het middelmatige leven van de psychiater maar schril af.

,,De gekte van Alan zit in zijn grilligheid,’’ zegt Xander van Vledder. ,,In het begin komt hij over als een akelig figuur, maar naar mate je hem beter leert kennen is hij best sympathiek. Niet dat ik hiermee zijn afschuwelijke daad wegpoets, maar de vraag hoe het zo ver met hem is gekomen leidt tot een spannende zoektocht waarin veel interessante levensvragen voorbijkomen. Het is een gemakkelijk te begrijpen stuk, al doen de titel en thematiek anders vermoeden.’’

Van Vledder geldt als jong, aanstormend talent in de toneelwereld. Op 15-jarige leeftijd zette hij zijn eerste stappen in het vak door afwisselend met Sjoerd Warmerdam en Maarten Heijmans de titelrol in de musical Kruimeltje te spelen. Na de middelbare school ging de in Sittard geboren acteur naar de Toneelacademie in Maastricht waar hij in 2007 glansrijk afstudeerde met de voorstelling Atreus noch Thyestes. Hierna werd hij door Joop van den Ende Theater Producties benaderd om mee te spelen in 3 Zusters van Anton Tsjechov, een zogenoemd Cum Laude Project voor jong talent. Sinds begin 2008 is hij in vaste dienst bij Het Nationale Toneel.

,,Aanvankelijk kende ik Equus niet, maar na het stuk één keer te hebben gelezen was ik direct gefascineerd. Voor mijn leeftijd zijn er weinig van dit soort grote rollen te vergeven. Ik ben nu 24 en speel een 17-jarige jongen. Voor de rol moest ik tien kilo afvallen om jonger te lijken. Die eis heb ik mijzelf opgelegd om geloofwaardiger over te komen. Dat heeft overigens ook met ijdelheid te maken. Ik sta straks helemaal naakt op het toneel, dan moet het lijf wel in de juiste proporties zijn.’’

Daniel Radcliffe (Harry Potter) moest naakt voor Equus

Het toneelstuk Equus (Latijn voor paard) is in 1973 geschreven door de Brit Peter Shaffer, tevens auteur van Amadeus over het leven van Wolfgang Amadeus Mozart. Beide stukken zijn verfilmd. In de film Equus uit 1977 speelt Richard Burton de gestoorde psychiater die de diepgewortelde problemen van de staljongen Alan probeert te ontfutselen. De film is aanmerkelijk tammer dan het controversiële theaterstuk. In Nederland brengt het gezelschap De Paardenkathedraal het in 2002 op de planken.

Equus krijgt weer alle aandacht als het stuk begin 2007 in het Gielgud Theatre in Londen opnieuw in première gaat. Bijzonder is dat de rol van staljongen dan wordt vertolkt door Daniel Radcliffe. Hij is tot dan toe bekend als de jonge Harry Potter in de gelijknamige films. Met zijn stap naar het toneel verliest de 17-jarige Radcliffe ook meteen zijn onschuld. In het stuk moet hij namelijk volledig uit de kleren. Mede door alle publiciteit hieromheen wordt het stuk een enorm succes, niet alleen in West End in Londen, maar ook later op Broadway in New York.

Xander van Vledder die bij het Nationale Toneel de rol van staljongen speelt, heeft het stuk in New York gezien. Met regisseur Johan Doesburg vond hij de Angelsaksische uitvoering nogal ‘truttig en traditioneel’. Van Vledder: ,,Daniel Radcliffe speelde het beslist heel goed, maar ik vond zijn mimiek wat eenzijdig. Om zijn gefrustreerdheid te tonen hield hij zijn kaken krampachtig op elkaar. Het stuk liet sowieso weinig over aan de verbeelding van de toeschouwer. Ik wil proberen ook de menselijke kant te laten zien van Alan. Bij Daniel Radcliffe kwam dat onvoldoende uit de verf.’’

Net als Radcliffe moet Van Vledder in Equus helemaal bloot. Voor de 24-jarige acteur een nieuwe ervaring, maar hij ziet dat niet als een probleem. ,,Vroeg of laat ontkom je daar als acteur niet aan,’’ zegt hij. ,,In dit stuk is het naakt zijn heel functioneel. Daarom vind ik het ook niet zo erg. Ik heb wel stukken gezien waar het volstrekt onnodig is dat acteurs uit de kleren gaan. In zo’n geval zou ik het wel vervelend hebben gevonden.’’

Pieter van der Sman
Antoinette Jelgersma
Jobst Schnibbe
Ben Ramakers
Nele van Rompaey
Eva Marie de Waal
Anne Rats (stagiaire)
Jerrel Houtsnee (dans)
Maarten van Grootel (dans)
Ruben Solognier (dans)

Tekst  Peter Shaffer
Regie   Johan Doesburg
Vertaling  Johan Boonen
Dramaturgie  Costiaan Mesu
Toneelbeeld  Niek Kortekaas
Kostuums  Dorien de Jonge
Muziek  Harry de Wit
Licht  Reinier Tweebeeke
Choreografie/video  Betsy Torenbos