Recensie Emilia Galotti

Theaterjournaal.nl, 14 december 2010
Door: Chris Belloni

De acteurs kijken onafgebroken naar het publiek met hun grote, holle ogen, zelfs als ze met elkaar communiceren. Hierdoor fungeert het publiek als een interpretor en wordt een ieder actief deelnemer aan de voorstelling. De tekst gaat als het ware dwars door je heen, wat soms erg ongemakkelijk aanvoelt. Deze manier van spelen werkt heel vervreemdend en is daardoor erg fascinerend. Aan de ene kant doet het afstandelijk aan doordat de spelers haast geen directe interactie met elkaar vertonen, maar het komt op momenten ook angstvallig dichtbij. Regisseur Susanne Kennedy gaf eerder blijk van deze manier van spelen in de indringende voorstelling ‘Over dieren’ die ze maakte bij het Nationale Toneel.

De voorstelling, geschreven door de Verlichtingsdenker Gotthold Ephraim Lessing, gaat over de gevoelens en begeerten van het burgermeisje Emilia Galotti. Het toneelstuk van Lessing was opzienbarend omdat voor het eerst een burgermeisje centraal stond met haar verlangens en niet iemand van adel of het koningshuis wat tot dan toe gebruikelijk was. De voorstelling speelt zich af in een beknellende omgeving. De muren van de kamer zijn afgebladderd en zwartgeblakerd en er ontbreekt een deur, geen uitgang is mogelijk uit deze benepen situatie. De hoek op het achtertoneel is afgeschermd met licht doorschijnende repen plastic. Bloedspetters op het plastic benemen ons het zicht, maar waarschijnlijk willen we ook niet weten wat daar gebeurt. Het toneelbeeld ademt een donkere, naargeestige sfeer uit, waarin verstand zomaar omslaat in vertwijfeling.

Plastisch
De spelers maken minimaal gebruik van de ruimte en blijven op hun startpositie staan, losjes heupwiegend van de ene naar de andere zij. Als ze al bewegen, dan lopen ze in rechte verticale banen. Dit mechanische handelen benadrukt hun onvermogen om emoties te voelen en te tonen, als ware ze allen op afstand aangestuurde poppen. Als Emilia en haar man getrouwd zijn voeren ze een vreugdedansje uit, maar echte blijdschap stralen ze niet uit. De statische bewegingen waar deze dans mee gepaard gaat, lijkt er eerder op alsof ze onder hypnose verkeren. De spelers weten hier goed vorm aan te geven. Emilia Galotti, mooi gespeeld door Çigdem Teke, belichaamt de dubbele kant die iedereen in zich heeft. Uiterlijk gezien oogt ze lichtvoetig en dartelt ze over de planken, maar van binnen is ze zwaarmoedig en gaat ook steeds droeviger kijken. Teke toont op overtuigende wijze een breed scala aan verlangens en begeerten die leven in Emilia Galotti. Antoinette Jelgersma is lachwekkend als betuttelende moeder, die niets wil weten van de gevoelens van haar dochter, maar intussen wel overal naar vraagt. Ook Tamar van den Dop heeft een prachtige rol. Onherkenbaar met haar lichte make-up en witte pruik trekt ze steeds de aandacht met haar speelse, gekke bekken. Ze speelt een gravin en becommentarieert het gedrag van het burgermeisje Emilia.

Moderne vrouw
Het beeld dat Kennedy oproept in deze voorstelling gaat opnieuw over de rol van de vrouw in de samenleving. In ‘Over dieren’ werd vrouwenhandel aan de kaak gesteld en de mensonterende manier waarop mannen met vrouwen omgaan. In deze voorstelling gaat het echter om de verlangens die een moderne vrouw kan hebben en hoe de omgeving daarop reageert. Het levensgeluk van Emilia Galotti wordt ernstig ingeperkt door de verwachtingen die haar omgeving haar oplegt. De voorstelling is bijzonder fascinerend, vooral door de gekozen vorm. De holle gezichtsuitdrukking van de mismoedige zombies zullen lang beklijven.

Antoinette Jelgersma
Jobst Schnibbe
Jochum ten Haaf
Çigdem Teke
Tamar van den Dop
Khaldoun Alexander Elmecky

Regie   Susanne Kennedy
Tekst  Gotthold Ephraim Lessing
Vertaling  Tom Kleijn
Regieassistentie  Annechien de Vocht
Dramaturgie  Rezy Schumacher
Decor  Katrin Bombe
Kostuums  Lotte Goos
Lichtontwerp  Jan Harm Wagner
Geluidsontwerp  Richard Janssen
 Arjan Kruidhof