Te gevoelig voor de Haagse coterie

Léon van der Sanden bewerkte Louis Couperus’ beroemde roman uit 1889 tot een boeiend en afwisselend tijdsbeeld met een nog immer actueel thema. In deze Eline Vere krijgt Maria Kraakman in haar titelrol alle kansen om de verschillende kanten van haar personage te laten zien en buit die ook ten volle uit: jong, mooi, spiritueel, kunstzinnig, femme fatale maar ook zweverig, verveeld, nukkig, zelfzuchtig en hysterisch. Eline Vere worstelt met de luxeproblemen van haar omgeving en gaat uiteindelijk ten onder aan haar afkomst en milieu.

http://www.theatercentraal.nl/ 30-12-2007

door Celia Noordegraaf

Léon van der Sanden bewerkte Louis Couperus’ beroemde roman uit 1889 tot een boeiend en afwisselend tijdsbeeld met een nog immer actueel thema. In deze Eline Vere krijgt Maria Kraakman in haar titelrol alle kansen om de verschillende kanten van haar personage te laten zien en buit die ook ten volle uit: jong, mooi, spiritueel, kunstzinnig, femme fatale maar ook zweverig, verveeld, nukkig, zelfzuchtig en hysterisch. Eline Vere worstelt met de luxeproblemen van haar omgeving en gaat uiteindelijk ten onder aan haar afkomst en milieu.

Eline Vere maakt deel uit van een welgesteld Haags milieu. Geld is voor vrijwel niemand een probleem en de families waar zij zich in beweegt, houden zich bezig met toneelavondjes, schouwburgbezoek en feestjes. Eline Vere hunkert echter naar meer en heeft regelmatig neerslachtige buien omdat het leven haar tot nu toe niet heeft gebracht waarnaar zij verlangt. Waarom ben ik zo, vraagt zij zich regelmatig af, en kan ik niet genieten als de anderen? Het stuk bevat talloze verwijzingen naar erfelijke karaktertrekken. Zo heeft zus Betsie, stevig neergezet door Mirjam Stolwijk, de gezonde Hollandse nuchterheid van haar moeder geërfd. Eline, gespeeld door Maria Kraakman, en neef Vincent Vere daarentegen lijken meer op haar kunstzinnige vader, de schilder Vere. Tijn Docter is helemaal op zijn plaats als Vincent, de vreemde eend in de bijt die ongegeneerd komt klaplopen, tot hij door Betsie de deur uit wordt gezet. Op Elines’ verzuchtingen reageert Vincent dat een mens nu eenmaal is, zoals hij is en dat het geen zin heeft om je tegen het noodlot te verzetten. Een toespeling op het naturalisme, dat in die jaren hoogtij vierde. De mens is bepaald door erfelijkheid en milieu en kan daaraan niet ontkomen.

Toch is ‘Eline Vere’ minder naturalistisch pur sang, dan altijd is aangenomen. Van der Sanden legt in de toneelbewerking het accent op een groot aantal motieven die ook als symbolistisch kunnen worden aangemerkt. Eline Vere snakt naar iets hogers en vindt dat aanvankelijk in de natuur. Haar verlovingstijd met Otto op zijn landgoed op de Veluwe is de gelukkigste tijd van haar leven. Helaas kan de kalme en gelijkmatige Otto zijn verloofde absoluut niet volgen in haar extatische gevoelens, zoals glashelder blijkt uit de tegenstelling tussen de dolverliefde Lily en George en een afstandelijke Eline en Otto.
Het belang dat Eline hecht aan het gevoel is typisch symbolistisch, evenals de flirt met de androgyne mens, haar dromen en de vlucht in het geloof. Eline houdt echter niets lang vol en daarmee is ze toch weer het tragische slachtoffer van haar karakter en milieu. Maria Kraakman weet de grilligheid van Eline Vere boeiend neer te zetten. Haar kleding volgt de ontwikkeling van haar karakter meesterlijk: wit en onschuldig in het begin, vervolgens decadent paars in vele laagjes als symbool van haar verschikkende milieu, wit-groen in de natuur, naakt in de beroemde stormscène en tenslotte zwart als teken van depressie en dood.
Léon van der Sanden heeft de oorspronkelijk lijvige roman bewerkt tot een stuk met veel vaart en esprit. Het is wellicht handig als je het boek kent, maar ook zonder dat is het verhaal goed te volgen. De tegenstelling tussen het benepen Holland versus het wereldse Brussel, de homo-erotische toespelingen en de vlucht in drugs halen het fin de siècle-gevoel zeer dichtbij. De eenling Eline is des te eenzamer tegen de achtergrond van de stellen om haar heen, die tezamen de gesettelde bourgoisie vertegenwoordigen. Haar verlangen naar meer is van alle tijden en in deze hedendaagse bewerking springlevend. Bien de Moor in haar rol als tante Elize uit Brussel is een plezierige verrassing. Zij laat zien hoe Elines leven ook zou kunnen uitvallen, als ze er andere keuzes zou maken. Als ze andere keuzes zou kunnen maken.

Bien De Moor
Eva Damen
Folmer Overdiep
Jeroen Spitzenberger
Maria Kraakman
Marie-Christine de Both
Mirjam Stolwijk
Pauline Greidanus
Stijn Westenend
Tijn Docter
Vera Ketelaars
Vincent Linthorst

Tekst  Louis Couperus
Regie  Léon van der Sanden
Dramaturgie  Karim Ameur
Bewerking  Léon van der Sanden
Decor  Mirjam Grote Gansey
Licht  Marc Heinz
Kostuums  Arno Bremers
Choreografie  Lonneke van Leth
Regieassistentie  Saskia van der Schaaf
Muziek  Danny Weijermans