Recensie De Kersentuin

Toneel.blog, 17-11-2009
Door: Suzan Vermeulen

Een bewijs van onvermogen

Heb je het over de Russische toneelschrijver Anton Tjechov, dan heb je het ook over zijn klassieker: De Kersentuin. Ruim een eeuw oud blijft dit stuk, over het mensenlijk onvermogen te handelen, theatermakers fascineren. Regisseur Erik Vos (1929), een legende in Nederland toneelland, nam De Kersentuin ter hand en maakte er bij het Nationale Toneel een authentieke voorstelling vol vaart van. De Kersentuin ging op zaterdag 14 november in première in de Koninklijke Schouwburg te Den Haag.

De Russische familie in De Kersentuin smijt met geld. Het kan niet op, maar het familiekapitaal is in de loop der tijd rap geslonken. Torenhoge schulden en een dreigende verkoop van het familiehuis met bijbehorende boomgaard, de kersentuin, hangen hen boven het hoofd. De familieleden sluiten de ogen voor het naderend onheil en ontkennen, krampachtig vasthoudend aan hun status en levenswijze, de realiteit. Zakenman en voormalig boer Lopachin heeft de oplossing, maar de familie duikt onder in herinneringen, onhaalbare toekomstvisioenen en de liefde.

Erik Vos kiest voor een traditionele benadering van het werk. Tjechovs oorspronkelijke tekst wordt, inclusief de onuitspreekbare Russische volledige namen, op de voet gevolgd. In een tijd waarin klassiekers vaak naar de moderne tijd worden vertaald, is het even wennen aan deze realistische vorm. Na vijf minuten acclimatiseren slepen Stefan de Walle (Lopachin) en Annemaaike Bakker (Doenjasja) het publiek echter mee naar Tjechovs tijd, om vervolgens, met behulp van hun voortreffelijk acterende collega’s, de aandacht niet meer te laten verslappen.

De volle diepte van het, schuin oplopende, podium wordt gebruikt en creëert een geweldige perspectief. Een stoffen huisje komt per bedrijf verder weg te staan en gaat uiteindelijk op in de achtergrond. Als symbool van het verstrijken van de tijd en het steeds kleiner worden van de kansen op behoud van het landgoed. Nog zo’n symbool is het kleine kinderledikantje dat gedurende de gehele voorstelling achter op het toneel staat. De schaduw van het verleden en de mogelijke oorzaak van de verloedering, de dood van zoontje Grisja, hangt op deze manier subtiel boven elke scène.

Erik Vos maakt zijn voorstellingen vanuit een persoonlijke betrokkenheid met de wereld en vraagt diezelfde betrokkenheid van de spelers. Dat werkt bijzonder goed, want het gevaar in de ietwat langdradige Kersentuin ligt hem in de verveling. Er gebeurt in principe niets. De personages zijn verlamd en dat is wat het publiek aanschouwt. Vos en zijn acteurs weten de motieven echter zo helder over het voetlicht te brengen, dat de drie uur durende perikelen rond de tuin geen moment vervelen. Stefan de Walle is uitmuntend in de scène waarin hij, als Lopachin, bekent de tuin gekocht te hebben. Betty Schuurman is in de rol van Ljoebow, eigenaresse van het landgoed, volkomen op dreef. Haar dialoog met student Petja (Vincent Linthorst), tijdens het feest, is één van de hoogtepunten van de avond. Maar ook Bas Keijzer, in de kleinere rol van ongelikte beer Pisjtsjik, schittert elk moment dat hij opkomt en zorgt voor de broodnodige komische noot.

Het is Vos gelukt van de taaie Kersentuin een verhaal te maken waarin de onvermogens van de mens haarscherp worden uitgelicht. De tegenstelling tussen de familie en Lopachin is daarbij briljant tot uiting gebracht, met als triest dieptepunt de poging tot een huwelijksaanzoek tussen hem en dochter Warja (Anniek Pheifer). Het minutenlange, ontroerende, applaus dat Vos en zijn team ten deel viel, was meer dan verdiend.

• Anne Prakke • Annemaaike Bakker •  Anniek Pheifer • Bas Keijzer •  Betty Schuurman • Bien De Moor • Hubert Fermin • Jelle de Jong •  Sophie van Winden •  Stefan de Walle • Vincent Linthorst • Wim Meuwissen • Manoushka Kraal (vervangt Anniek Pheifer vanaf 12.01.2010)  •

• Tekst • Anton Tsjechov Regie • Erik Vos Dramaturgie • Karim Ameur Decor • Tom Schenk Kostuums • Elena Mannini Muziek geluidsdecor • Matthijs Vos Licht • Fredy Deisenroth Live muziek • Leden van Shtetl Band Amsterdam • Iefke Wang (viool) • Michiel Ockeloen (accordeon) • Jules Kirch (contrabas)