Recensie De Kersentuin

Den Haag Centraal 20-11-09
Door: Bert Jansma

Lichtheid overheerst in ‘De Kersentuin’

Met zijn regie van ‘ De Kersentuin’ heeft Erik Vos bij het Nationale Toneel de deur wijd open gezet naar een andere Tsjechov. Niet de Tsjechov uit de lijn die van Stanislavski naar Pjotr Sjarov loopt, van realisme tot en met allesoverheersende weemoedigheid. Maar een Tsjechov met een soms absurde speelsheid, met veel komische, bijna burleske accenten. Niet voor de puristen onder de Tsjechov-gangers in elk geval. Al houdt Vos zich honderd procent aan Tsjechovs tekst, bij hem dánsen al die Russische personages op het landgoed van Ljoebov Ranyevskaja op een dunne draad boven de leegte.

Vos baseert zich in wezen op Tsjechovs uitspraak dat het allemaal veel lichter zou moeten dan bij de première in 1904 onder regie van Konstantin Stanislavski, de man van de ‘methode’ en van het gedetailleerde realisme. Voor Tsjechovs ‘De meeuw’ schijnt hij zelfs ‘dronkemansgezang in de verte, hondengeblaf, gekwaak van kikkers, de roep van een kwartelkoning, langzaam klokgelui, bliksemschichten en nauwelijks hoorbare donder’ in zijn script te hebben gezet. Tsjechov reageerde op dat realisme (in een brief) met de tekst dat het ook realistisch is als je een neus op een portretschilderij door een echte neus zou vervangen.

In een fraai hoog en ruimtelijk decor van Tom Schenk met alleen vlekkerig gekleurde wanden niets van dat realisme. Er staat een simpel huisje van doek dat omhoog gehesen wordt. Een leeg ledikantje herinnert aan de jeugd van de figuren in het landhuis. Een hoop koffers van de personages blijft als een constante op het toneel. Zij komen er aan en ze zullen vertrekken. De schulden zijn dramatisch hoog, de kersentuin zal verkocht moeten worden, maar het gezelschap blijft dansen boven de gapende afgrond. Met aan de ene kant de hang naar de traditie, naar wat er was. En aan de andere kant de vooruitgang, de noodzaak van een nieuwe tijd.

Erik Vos’ regie laat zijn acteurs dat met een verrassende lichtheid neerzetten. Het werkt het mooiste in het tweede bedrijf, op een groene grasmat buiten, waar je echt een ándere Tsjechov ziet. Met zijn absurde, modern aandoende komen en gaan van figuren die praten, maar niet naar elkaar luisteren. Met Stefan de Walle goed als de rijk geworden boer die de kersentuin zal kopen, trots, maar eigenlijk niet precies wetend hoe hij zich tegenover zijn ex-meesters moet gedragen. Betty Schuurman (in de rol die Sacha Bulthuis zou spelen) zet Ljoebov neer met een frivole geëxalteerdheid in haar emoties, fladderend van het een naar het ander, zonder iets te raken. Tot dan is alles in evenwicht, maar bij het feest na de pauze is de balans weg. De ‘live’ muziek van het ensemble Shtettel heeft een goede sfeer, maar de lichtheid verandert in nadrukkelijkheid, het wordt af en toe wel erg boertig en wanneer daarna de emoties dan toch de ruimte vragen, krijgen die iets drakerigs. Al blijven Sophie van Winden en Anniek Pheifer (als de twee dochters) sterk en zuiver en is er een mooie ‘eeuwige’ student van Vincent Linthorst. Het slot is klassiek: met Wim Meuwissen als een prachtige, bejaarde Firs, de vergeten bediende, relict van het verleden. Die in het landhuis zal sterven terwijl buiten de vruchtenloze kersenbomen dan toch eindelijk gekapt zullen worden.

• Anne Prakke • Annemaaike Bakker •  Anniek Pheifer • Bas Keijzer •  Betty Schuurman • Bien De Moor • Hubert Fermin • Jelle de Jong •  Sophie van Winden •  Stefan de Walle • Vincent Linthorst • Wim Meuwissen • Manoushka Kraal (vervangt Anniek Pheifer vanaf 12.01.2010)  •

• Tekst • Anton Tsjechov Regie • Erik Vos Dramaturgie • Karim Ameur Decor • Tom Schenk Kostuums • Elena Mannini Muziek geluidsdecor • Matthijs Vos Licht • Fredy Deisenroth Live muziek • Leden van Shtetl Band Amsterdam • Iefke Wang (viool) • Michiel Ockeloen (accordeon) • Jules Kirch (contrabas)