Recensie De Kersentuin

Cultuurbewust.nl 19-11-2009

Door: Claire Goossens

Nationale Toneel legt nadruk op de psyche in De Kersentuin

Een trailer van De Kersentuin op Youtube en Tsjechov op Twitter: wie had dat ooit gedacht? Je zou haast vergeten dat het hier gaat om een toneelklassieker uit 1904 van de hand van een Russische toneelschrijver, geregisseerd door een 80-jarige theatermeester. De overgang van een oude tijd naar een nieuwe tijd is ook binnen theaterland een feit.

In Tsjechovs beroemde toneelstuk De Kersentuin komt een familie met voltallig personeel bijeen in hun Russische landhuis dat omgeven is door een prachtige, eeuwenoude kersenboomgaard. Maar wegens hoge schulden dreigt de kostbare grond verkocht te moeten worden. Zakenman Lopachin (Stefan de Walle) probeert te hulp te schieten met een plan om vakantiehuisjes te bouwen op de plaats van De Kersentuin. Dit tot afschuw van het hoofd van de familie en tevens eigenares van het landgoed, de aan zwakke zenuwen lijdende Ljoebow (Betty Schuurman). Zij weigert de realiteit onder ogen te zien en klampt zich vast aan haar herinneringen bij de tuin en het huis, de antieke kast, de muren en zelfs het plafond.

In het televisieprogramma Kunststof TV zei regisseur Erik Vos (1929) met zijn enscenering niet uit te zijn op "tragisch gezeik over hoe het leven is, dat is niet interessant." Vos ontving bij de première de prestigieuze VSCD Oeuvreprijs. Zijn werk als theatermaker kenmerkt zich door het 'afstoffen' van klassieke stukken en het vertalen daarvan naar de huidige tijd. Bij De Kersentuin is de opvoering ontdaan van een realistisch decor, schuiven de oorspronkelijke sociaal-politieke omstandigheden naar de achtergrond en heeft Vos gezocht naar een balans tussen drama en humor. De psychologie van de personages drijft daardoor naar de voorgrond.

De wanden op het podium zijn bekleed met metershoog, herfstkleurig doek en fungeren als de muren van het huis waarbinnen slechts één kast en wat stoelen staan. Door de enorme ruimte die ontstaat wordt ook een leegte zichtbaar. Een zakkende kroonluchter symboliseert de ondergang van rijkdom. Voor Ljoebow en haar twee dochters Anja en Warja staat een nieuwe tijd te wachten: er moet afscheid worden genomen van het huis met De Kersentuin en daarmee van de jeugd.

Want hoe langer een besluit over het landgoed uitblijft, hoe dichterbij de veiling komt, hoe dringender zakenman Lopachin om actie roept. Maar Ljoebow, die de decadentie van Parijs gewend is geworden, smijt nog wat met geld en doet een dansje. Betty Schuurman is amusant en geloofwaardig in haar rol van naïeve vrouw van adel, die in haar weelderige jurken soms net een verwende puber lijkt. De actrice zorgt voor de sterkere scènes in het ruim twee uur durende stuk, samen met Stefan de Walle, haar opponent in het verhaal, en de student (Vincent Linthorst) die haar de harde werkelijkheid blijft inwrijven.

Maar door de vele randfiguren zijn er ook een aantal ingedutte scènes. Al met al is het een ingewikkelde verhaalstructuur met vele vage zijpaadjes en mini-intriges. Die onduidelijk uitgewerkte zijpaadjes maken het een rommelig geheel. Toch maakt het hoogtepunt een hoop goed, als Lopachin dronken en geëmotioneerd bekend maakt dat hij per opbod het landgoed heeft gekocht. Hij, afstammend van de boeren, wiens vader ooit werkte op dezelfde grond als slaaf, is nu rechtmatig eigenaar van De Kersentuin. Stefan de Walle ontroert in deze persoonlijke triomf van zijn personage. Samen met het prachtige decor, de kostuums en de muziek stemt het de toeschouwer tevreden.

• Anne Prakke • Annemaaike Bakker •  Anniek Pheifer • Bas Keijzer •  Betty Schuurman • Bien De Moor • Hubert Fermin • Jelle de Jong •  Sophie van Winden •  Stefan de Walle • Vincent Linthorst • Wim Meuwissen • Manoushka Kraal (vervangt Anniek Pheifer vanaf 12.01.2010)  •

• Tekst • Anton Tsjechov Regie • Erik Vos Dramaturgie • Karim Ameur Decor • Tom Schenk Kostuums • Elena Mannini Muziek geluidsdecor • Matthijs Vos Licht • Fredy Deisenroth Live muziek • Leden van Shtetl Band Amsterdam • Iefke Wang (viool) • Michiel Ockeloen (accordeon) • Jules Kirch (contrabas)