|
De bittere tranen van Petra von Kant
21 oktober - 29 januari 2012
Recensie De bittere tranen van Petra von Kant
Den Haag Centraal, 9 december 2011 Door Eric Korsten
Els Dottermans als Petra von Kant, geregisseerd door Susanne Kennedy.
‘Een laagje van craquelerend vernis’
In ‘De bittere tranen van Petra von Kant’ zoeken zes vrouwen naarstig naar hun bestaanskern. Els Dottermans speelt de titelrol van de onsympathieke Petra von Kant. “Een afstotelijke vrouw die geen enkele relatie in stand weet te houden.’ ‘Vreselijk’, zegt hoofdrolspeelster Els Dottermans. ‘Werkelijk vreselijk’ herhaalt ze, ‘en vooral zo saai en traag ook. Die enorme aversie die wij allemaal voelden tegen die afstotelijke, mechanische reagerende vrouwen en de kille distantie die we voelden toen we de filmversie bekeken! We vonden die bedreigend en problematisch voor de voorstelling die we toen op het punt stonden te gaan maken’. De gevierde Vlaamse actrice, die in bijna vijfentwintig jaar vrijwel alle Nederlandse en Vlaamse podia heeft bespeeld, vertolkt de gelijknamige rol van grillige, manipulatieve en hypersensitieve maar ook mondaine, gevierde en ontspoorde modekoningin. ‘Fassbinder legde een laag over de personages heen, een broos laagje van craquelerend vernis dat ‘uiterlijk omgangsvormen’ heet, of preciezer: foute omgangsvormen’. Dottermans heeft het over de verfilming die de Duitse cineast Rainer Werner Fassbinder in 1971 maakte van zijn eigen tekst. ‘Laten we het maar op het woord ‘gedateerd’ houden’, besluit ze. In Fassbinders door vele als magnum opus beschouwde werk lijkt de gelijknamige en gearriveerde upperclass modeontwerpster uit Bremen gedesillusioneerd te zijn in de liefde, tot dat ze door een bezoek van een goede vriendin bij toeval in contact komt met de onomwonden en jeugdige Karin Thimm, klaarblijkelijk een lower-class meisje uit Frankfurt, dat zich aanvankelijk al te graag laaft aan de met dagelijkse champagne omklede seksueel getinte en bezitterige avances van Von Kant, maar het uiteindelijk toch niet blijkt te kunnen stellen zonder de door Von Kant versmade mannenliefde.
Soap Toen uiterst talentvolle jonge regisseur Susanne Kennedy haar vroeg voor de titelrol, wist Dottermas eerst niet goed wat er van haar zou worden verwacht. ‘Ik had nooit eerder met haar gewerkt en nooit eerder voorstellingen van haar gezien. Toen ik haar sprak over het stuk en daarbij bleek dat zij dezelfde mening over de film was toegedaan, was het ijs tussen ons meteen gebroken’. En, belangrijker, was de interesse om de rol te spelen definitief bij haar gewekt: ‘Zij zag het stuk allereerst als een soap, een in de kern ogenschijnlijk simpel verhaal over machtsrelaties tussen vrouwen onderling, en over omgangsvormen die vrouwen gebruiken om elkaar voortdurend te kunnen manipuleren. Vrouwen die, soms gelijktijdig, de rol spelen van dochter, moeder of vriendin - en zich alleen daarvoor volcontinu onder spanning voelen staan’. Het beeld dat dat oproept, wordt versterkt door de kenmerkende compromisloze en stijlvaste regie van Susanne Kennedy. Ook voor deze voorstelling creëerde de Duitse een op het oog buitenissige, weerbarstige en onwelgevallige pruikenparade, die bij kijkers vaak een uiterst koele, vervreemde uitwerking heeft, en die de verbeelding op hol doet slaan. In deze productie is dat ook zo, “Ik heb voor de lelijkheid en kleurloosheid die zij van haar spelers eist, en die er in essentie op neer komt om volledig emotieloos te spelen, enorm hard moeten werken. En je moet daarbij in staat zijn om volledig mee te gaan in de ranzige, zuurstokroze maar spannende en bij tijd en wijle komische snoepwinkel die zij om je heen bouwt, Je kunt bij haar niet op intuïtie alleen spelen”. Dat heeft volgend Dottermans onder meer te maken met de manier waarop Kennedy toneel beschouwt: ze is van mening dat vrouwen in het toneel vaak worden geportretteerd als min of meer willoze, zielloze ledenpoppen die aldoor een slachtofferrol wordt gevraagd aan te nemen - en worden alleen al daardoor tot afstotelijke wezens.
Hunkering Kennedy stelt zich in haar regies in abstracto de vraag wat er zou gebeuren als nu eens een vrouw in plaats van een man op het toneel hunkering toont. Dottermans: ‘Stel je voor dat Hamlet een vrouw zou zijn, wat zouden we dan van deze Hamlet vinden? Het is deze onbehagelijkheid die Kennedy graag wil overbrengen op het publiek. Ze wil het vastgeroeste man/vrouw-beeld doorbreken en zelfs op z’n kop zetten’, De rolomkering is in dit stuk voor zes vrouwen dubbel interessant wat Fassbinder stak zijn uitgesproken homoseksuele geaardheid niet onder stoelen en banken, Volgens Dottermans is zijn creatuur van Petra von Kant vrijwel autobiografisch. Fassbinder werd publiekelijk altijd bewonderd en bewierookt. Maar ondertussen wist hij op persoonlijk niveau nauwelijks en vriendschappelijke relatie in stand te houden, In die zin is ’De bittere tranen van Petra von Kant’ zeker autobiografisch te noemen’, aldus Dottermans, die zich heeft verdiept in het leven van de Duitser. Dottermans weet zich in deze productie, een gezamenlijke onderneming van NTGent en het in Den Haag residerende Nationale Toneel, op het podium omringd met vijf tegenspelers die, evenals zijzelf, hun sporen in het professionele theater ruimschoots hebben verdiend: Bien de Moor, Nettie Blanken, Betty Schuurman, Marie Vink en Lien Wildemeersch. Zes vrouwen die een en hetzelfde podium delen, die zijn geregisseerd door een vrouw! Dat is bijzonder. En we hebben gezamenlijk nog veel plezier ook.
|
            Trailer De bittere tranen van Petra von Kant
Tekst
Rainer Werner Fassbinder
Regie Susanne Kennedy Dramaturgie Gommer van Rousselt Decorontwerp Katrin Bombe Kostuumontwerp Lotte Goos Productie, Communicatie & Marketing NTGent Communicatie en Marketing NT Phylicia Kaldenhoven |
