AD HC 25 januari 2010
Door: Maja Landeweer

Losgeslagen gezin beklemmend, maar ook hilarisch

Een filmpje. Een meisje hangt in een stoel. Bewusteloos. Twee andere meisjes slepen haar eraf en trappen haar in elkaar. Het is de eerste schok die het publiek te verwerken krijgt, en het zaallicht is nog maar net gedoofd.

Direct erna volgt de tweede. De man en vrouw die wakker worden in hetzelfde bed, blijken moeder en zoon. Daarmee is de toon direct gezet. Het gezin uit het toneelstuk Dat Smoel van de jonge Britse schrijfster Polly Stenham is totaal losgeslagen.

Als dochter Mia onverwachts op de stoep staat, weggestuurd van haar dure kostschool vanwege de mishandeling van een medescholier, ontploft de boel. Een spannende, beklemmende intrige ontspint zich in de regie van Jaap Spijkers bij het Nationale Toneel. De terugkeer van Mia brengt de verstoorde verhoudingen, tussen de gezinsleden aan het licht. De vader is een nieuw leven begonnen in Hongkong, de tienerdochter en –zoon bleven achter bij hun moeder, een zware alcoholica met geestelijke problemen.

Mia heeft zich van haar moeder afgekeerd, zoon Henry heeft zich over de vrouw ontfermd. De ziekelijke afhankelijkheid die is ontstaan tussen moeder en zoon is schrijnend. De 18-jarige Henry leeft alleen nog voor haar. Toch is Dat Smoel niet alleen maar loodzwaar en aangrijpend. Een lach en een traan liggen hier dicht bij elkaar. Soms is de situatie zo absurd, dat die hilarisch wordt.

Regisseur Spijkers koos wel voor een setting die het benauwende van het stuk benadrukt. Alles wat zich niet in huis afspeelt, zien we op film of via een halftransparant scherm. Ontsnapping aan de verschrikkelijke gezinssituatie is er nauwelijks.

De komst van de vader, na een telefoontje van school, doet de emoties nog hoger oplopen. Maar brengt ook verlichting. Hij rukt moeder en zoon uit elkaar en maakt zo een einde aan de uitzichtloze situatie. Er gloort een beetje hoop.