Recensie Dat Smoel

Onstage.nl, 26 januari 2010
Door: Brian Lo Sin Sjoe

Dat Smoel grijpt naar de strot

****

Slechts 19 jaar was toneelschrijfster Polly Stenham toen ze in de studio van het prestigieuze Royal Court in Londen debuteerde met That Face (2007). Het stuk werd de hemel in geprezen en was geheel uitverkocht. In 2008 volgde een West End transfer. Nu is er dan Dat Smoel (zoals de vertaling luidt) van het Nationale Toneel. Ook hier zal dit familiedrama het publiek niet ongeroerd laten, mede dankzij een hartverscheurende Tim Murck.

Dat Smoel speelt zich af in een middenklassenmilieu. De vader (Jobst Schnibbe), een succesvol zakenman, heeft zijn gezin achtergelaten voor een nieuw gezin in China. Martha (Susan Visser), de moeder, is vervolgens een hechte relatie aangegaan met drank en pillen. De tienerkinderen - artistieke zoon Henry (Murck) en opstandige dochter Mia (Roos Eijmers) - zijn aan hun lot overgelaten en proberen elk op hun eigen manier te overleven.

Martha, de über monstermoeder, is een grote uitdaging voor een actrice. Er wordt een beroep gedaan op een groot register aan emoties. Visser, die eigenlijk te jong is voor de rol, weet nog niet in alle facetten van Martha te overtuigen. Ze blinkt vooral uit in de momenten van zwarte humor.

Het is vooral Murck, die al opviel in 'Romeo Over Julia', die compleet overtuigt en imponeert met zijn spel. Hij is de personificatie van een bloedend hart, die ten koste van alles zijn moeder van de ondergang tracht te redden. Murck krijgt overigens sterk tegenspel van Eijmers als zijn zus, met wiens gewelddadig gedrag het verhaal begint.

Stenham kent duidelijk haar klassiekers. De tastbare incestueuze subtekst tussen Henry en Martha doet denken aan Hamlet en The Vortex. Verder hebben Who's Afraid of Virginia Woolf (de moeder heet zelfs Martha) en A Streetcar Named Desire ook duidelijk de tragiek van Martha beïnvloed.

De originele productie wist immense indruk te maken met slechts een bed op het toneel. De regie van Jaap Spijkers vergt echter 4 bedden, videoprojecties en transparante douche- en toiletcabines. Het verschil in decor is tekenend voor de Nederlandse productie. De enscenering is af en toe te druk en verliest focus. Desondanks blijft het stuk toch behoorlijk overweldigend. Ook valt er heel wat te lachen, bijvoorbeeld als Martha zwaar teleurgesteld is wanneer ze ontdekt dat haar zoon niet gay is.

Met Dat Smoel is een frisse stem in het theater opgestaan, die de potentie heeft om heel wat jongeren aan te spreken. Het stuk laat ook zien dat kindermishandeling niet enkel in het armoedige milieu van de film Precious voorkomt. Stenham is een jong talent om te blijven volgen. Dat geldt zeker ook voor Tim Murck. Laat de kans niet voorbijgaan om deze kortlopende productie te zien.

• Susan Visser • Tim Murck • Jobst Schnibbe • Roos Eijmers • Laura de Boer • Anne Rats  •

• Regie • Jaap Spijkers Tekst • Polly Stenham Vertaling • Tom Kleijn Dramaturgie • Costiaan Mesu Decor • Michiel Voet Kostuums • Catherine Cuykens Licht • Jan Harm Wagner Geluid • Arjan Kruidhof